Journal of Rescue Relief

fa ارزیابی مناطق آسیب‌‌‌‌پذیر ناشی از سیلاب در شهر ارومیه Investigation of flood vulnerable regions in Urmia in order to decrease the hazards and damages حمایت روانی در سوانح Psychological support in disasters پژوهشي Research article <hr style="color: rgb(34, 34, 34); font-family: Arial, Verdana, sans-serif; font-size: 12px;" > مقدمه: تبدیل رواناب‌ها به سیلاب می‌تواند خسارات جبران نا‌‌‌پذیری به شبکه شریان‌‌های شهری وارد نماید. افزایش حدود 20 برابری گستره شهر ارومیه در پنجاه سال اخیر به علت توسعه ساخت¬وساز‌های شهری و به‌ویژه گسترش آن در مناطق کوهپایه¬ای و در نتیجه از بین رفتن پوشش گیاهی و جایگزینی آن با معابر آسفالت شهری، این پهنه را مستعد جریان یافتن رواناب و سیلاب در مواقع بارندگی به خصوص در هنگام بارش‌های رگباری نموده است. با توجه به ویژگی¬های مورفولوژیکی ارومیه زون¬بندی این شهر و مناطق اطراف آن با وسعت حدود 200 کیلومترمربع از نظر ایجاد رواناب و مناطق آسیب¬‌‌‌پذیر مورد بررسی قرار گرفته است. ارزیابی 4000 رکورد اطلاعاتی با توجه به داده‌های ایستگاه‌‌های سازمان آب منطقه¬ای و هواشناسی سال‌‌های آبی مختلف در شهر ارومیه نشان می¬دهد که سالیانه حدود 27 میلیون مترمکعب آب در قالب برف و باران بر گستره آن نازل می‌شود. بررسی¬های مقدماتی نشان داده است که سالیانه حدود 5 میلیون مترمکعب از این بارش‌ها به صورت رواناب و در زمان بارش‌های رگباری به صورت سیلاب در معابر عمومی جریان می¬یابد. روش: در این پژوهش زون‌های مستعد برای تشکیل رواناب در گستره ارومیه، حاشیه شهر و مناطق مسکونی شناسایی شده است. با بهره¬گیری از داده‌‌های آماری سازمان هواشناسی استان آذربایجان¬غربی شدیدترین بارش محتمل در گستره شهر با دوره بازگشت پنج ساله تعیین و با تلفیق داده‌‌های موجود و استفاده از روش تحلیل تاپسیس مستعدترین زون برای تشکیل سیلاب تعیین شده است. یافته‌‌ها: براساس این پژوهش 17 زون مجزا که از ویژگی¬های متفاوت مورفولوژیکی برخوردارند در اطراف شهر قابل شناسایی است. بررسی¬ها نشان می¬دهد که زون شماره 12 با مساحت حدود 757000 مترمربع با دارا بودن بیشترین فاصله از حالت ایده¬آل مستعدترین زون از نظر تولید و جریان یافتن رواناب و سیلاب شهری بوده و در یک بارش شدید بهاری در آن در هر دقیقه192 مترمکعب آب باران فرو می‌ریزد که با توجه به ضریب جریان سطحی و ضریب حوضه قسمت اعظم آن به رواناب تبدیل می¬گردد. ایمن¬ترین زون شهری نیز زون شماره 17 با دارا بودن کمترین فاصله از حالت ایده¬آل به مساحت1763000مترمربع بوده که در شدیدترین بارش‌های جوی 275 مترمکعب از نزولات جوی وارد آن می‌شود. نتیجه¬گیری: وزن¬¬دهی به شاخص¬های مؤثر در ایجاد رواناب نشان می¬دهند که شاخص زاویه اتصال مسیر آبراهه‌‌های طبیعی حامل رواناب¬ها با شریان‌های شهری و مساحت تحت شریان بیشترین و شاخص طول معبر جمع¬کننده رواناب و اختلاف ارتفاع کمترین وزن (تأثیر) را در معیار آسیب¬‌‌‌پذیری دارا هستند. بر این اساس زون‌های4، 12، 15 و 16 با حدود 2/4 کیلومترمربع در معرض آسیب¬‌‌‌پذیری خیلی زیاد می¬باشند. اما زون‌های 17، 1، 2 و 3 به ترتیب در معرض کمترین میزان آسیب¬‌‌‌پذیری قرار دارند. از طرفی احداث کانال‌‌های جمع¬آوری رواناب در گستره شهر و به خصوص در زون‌های 4 تا 6 و 11تا 16 ضروری بوده و این امر می‌تواند باعث کاهش خسارات مالی و جانی احتمالی در این مناطق شده و از ایجاد مناظر زشت و ناراحت کننده در هنگام بارش‌های رگباری بهاری بکاهد. Introduction: Conversion of runoff into flood can cause irreparable damage to urban water gathering channels. A 20-fold increased of Urmia, new constructions development on the urban areas over the past five decades particularly on hills constructions and vegetation loss enormously and replacing with asphalt made this area prone to flooding and rainfall runoff especially during heavy rains at rainy seasons.  According to the morphological specification, Urmia and its surroundings (about 200 Km2) were divided into different zones and investigated the torrents and vulnerable regions. Due to evaluation of more than 4000 data collected from Urmia Regional Water and Metrological Organization, about 27 million m3 rain and snow come to city annually. Primary evaluation shows that about 5 million m3 annually in spring seasons flow through the city. Methods: In this study, zones prone to runoff in Urmia city, margin, and residential areas have been identified. The flood-prone areas were determined by using TOPSIS method and obtaining data from Meteorology Organization of West Azerbaijan during heavy rain for a five-year return period by combining existing data. Findings: According to this project, 17 separate regions are distinguished with respect to different morphological features. The studies showed that region No.12 (about 757000 m2) with the ultimate point to ideal situation was the most flood-prone regions due to the cause and flow runoff and urban flooding; in a heavy spring rain about to 192 m3/min rainfall occurs, given the affecting coefficients much of it became runoff. Region No.17 with about 1763000 m2, the closet point to ideal situation, was the most secure one on which heavy rain more than 275 m3 was coming down.        Conclusion: Weighting to the effective parameters involved in runoff showed that the connecting angle between natural draining systems and urban water gathering channels on the one hand, and the indicator of the length of channels and significant difference in height on the other hand had the maximum and minimum weight (effect) on the vulnerable criterion respectively. Accordingly, the regions 4, 12, 15 and 16 with about 3.4 Km2 are the most vulnerable zones but on the other hand, the regions 17, 1, 2 and 3 are located on the low risk vulnerable zones. For this purpose, constructing the water gathering channels in urban areas, especially in the 4-6 and 8-16 regions is necessary to reduce the damages and hazards in these regions and unpleasant sights in the heavy rains. رواناب, مناطق آسیب‌پذیر, روش تحلیل تاپسیس, شهر ارومیه. run off, vulnerable regions, TOPSIS method, Urmia city 0 0 http://jorar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-154&slc_lang=fa&sid=1 Mansour Rezaei Azizi منصور رضایی عزیزی 10031947532846008800 10031947532846008800 Yes M.Sc. student of Economic Geology, Department of Geology, Urmia University, Iran Jafar Abdollahi Sharif جعفر عبدالهی شریف 10031947532846008801 10031947532846008801 No