fa کاهش خسارت سیل از طریق تعیین حریم و بستر رودخانه مهران‌رود تبریز سوانح زیست محیطی Environmental disasters آموزشی Educational article <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">مقدمه: یکی از بخش‌هایی که به شدت تحت تأثیر فعالیت‌های شهری است و همواره در خطر تغییر و تحول‌های غیرمهندسی و غیرفنّی قرار دارد، بستر رودخانه‌ها، مسیل‌ها و آبراهه‌هایی است که از داخل محدوده شهرها، به ویژه شهر‌های بزرگ و کلان شهرها عبور می‌کنند و نقش اساسی زهکشی آب‌های سطحی شهرها را بر عهده دارند</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"><span style="color:#222222">.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">روش: این تحقیق توصیفی و تحلیلی است و از نظر اهداف تحقیق جزء تحقیقات کاربردی محسوب می‌شود و از ابزار سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده شده است. هدف تحقیق تعیین مناطق آسیب‌پذیر و حساس واقع در حریم رودخانه است</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"><span style="color:#222222">.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">یافته‌ها: با بررسی‌های میدانی و نقشه‌های موجود، حریم بستر رودخانه با استفاده از</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"><span style="color:#222222"> GIS </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">مشخص شد که در حدود 483242 مترمربع ساختمان‌های غیرمجاز در حریم رودخانه احداث شده‌‌اند که در برخی موارد تا درون بستر رودخانه نیز پیشروی کرده‌‌اند. در این تحقیق مناطق حساس و آسیب‌پذیر در حریم مشخص گردید و راهکار‌های لازم برای کاهش خسارت ارائه شد</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"><span style="color:#222222">.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">یافته‌ها: با بررسی‌های میدانی و نقشه‌های موجود، حریم بستر رودخانه با استفاده از</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"><span style="color:#222222"> GIS </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">مشخص شد که در حدود 483242 مترمربع ساختمان‌های غیرمجاز در حریم رودخانه احداث شده‌‌اند که در برخی موارد تا درون بستر رودخانه نیز پیشروی کرده‌‌اند. در این تحقیق مناطق حساس و آسیب‌پذیر در حریم مشخص گردید و راهکار‌های لازم برای کاهش خسارت ارائه شد</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"><span style="color:#222222">.</span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:12pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">نتیجه‌گیری: با توجه به ضریب موجی‌بودن هیدرولیکی مئاندری بودن رودخانه مهران‌رود بربار 1/2 که بیانگر موجی‌بودن آن است و مقدار سیلاب احتمالی که می‌تواند با دوره بازگشت 50 ساله و احتمال 2 درصد معادل 8/82 متر مکعب در ثانیه اتفاق بیفتد، لازم است در صورت انجام هرگونه تجهیزات و عملیات عمرانی در مسیر این رودخانه، محدوده‌ای که در جریان90 مترمکعب در ثانیه زیر آب می‌رود مد نظر قرار گیرد. همچنین مشخص شد که 483242 متر مربع از انواع کاربری</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" lotus="" style="font-family:"><span style="color:#222222">های شهر تبریز در حریم طغیانی مهران‌رود قرار گرفته است که از این میزان بیش از 23 درصد از مجموع کل کاربری‌ها را کاربری مسکونی به خود اختصاص داده است</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:11.0pt"><span arial="" style="font-family:"><span style="color:#222222">.</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:16.0pt"></span></span></span></span></span></div> <div dir="ltr" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">INTRODUCTION</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: One of the areas that is strongly affected by urban activities and is always at risk of non-engineering and non-technical changes and developments is the riverbeds, streams, and waterways that pass through the city limits, especially large cities and metropolises, and play a fundamental role in draining surface water in cities.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">METHOD</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: This research is descriptive and analytical and is considered an applied research in terms of research objectives, and geographic information system tools were used. The aim of the research is to determine vulnerable and sensitive areas located in the river boundary.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">FINDINGS</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: Through field surveys and existing maps, it was determined using GIS that approximately 483,242 square meters of unauthorized buildings have been constructed in the river boundary, which in some cases have even advanced into the river bed. In this research, sensitive and vulnerable areas in the boundary were identified and necessary solutions were presented to reduce damage.</span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">CONCLUSION</span></b><span new="" roman="" style="font-family:" times="">: Considering the hydraulic wave coefficient of the meandering Mehran Roud, which is 1.2, which indicates that it is wavy, and the amount of possible flood that can occur with a 50-year return period and a probability of 2%, equivalent to 8.82 cubic meters per second, it is necessary to consider the area that is submerged in a flow of 90 cubic meters per second in the case of any equipment and construction operations along the course of this river. It was also found that 483,242 square meters of various land uses in Tabriz city are located in the floodplain of Mehran Roud, of which more than 23 percent of the total land uses are residential.</span></span></span></span></div> سیل, بستر طغیانی, مهران‌رود, GIS, ضریب موجی بودن. Flood, floodplain, Mehran Roud, GIS, wave coefficient 0 0 http://jorar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-158&slc_lang=fa&sid=1 Ali Azar علی آذر azar167@yahoo.com 100319475328460013007 100319475328460013007 Yes Instructor, Department of Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University, Maragheh Branch, Maragheh, Iran Roghayeh Sharifi رقیه شریفی 100319475328460013008 100319475328460013008 No Ali Panahi علی پناهی 100319475328460013009 100319475328460013009 No