Journal of Rescue Relief

fa بررسی آسیب‌پذیری اجتماعی امدادگران در حوادث طبیعی با تاکید بر زلزله‌های بم، ورزقان و اهر The Study of social vulnerability of Rescuers with emphasize in Bam, Varzaghan and Ahar earthquakes اپیدمی در بحران ها Epidemic in Crisis پژوهشي Research article مقدمه: زلزله از غم‌انگیزترین و مخوف‌ترین بلایای طبیعی به شمار می‌آید که هرساله جان عدۀ زیادی را در سراسر جهان می‌گیرد و خسارات زیادی به بار می‌آورد. این خسارات فقط محدود به خسارات مادی نبوده و صدمات و آسیب‌های اجتماعی زیادی نیز به جامعه وارد می کند. بنابراین اگرچه زلزله یک حادثه طبیعی است، اما به سبب آثار اجتماعی گوناگون آن به یک موضوع جامعه‌شناختی تبدیل‌شده و گروه‌های آسیب‌پذیری را به وجود می‌آورد که یکی از این گروه‌ها امدادگران می‌باشند.   هدف  از این پژوهش بررسی آسیب‌پذیری اجتماعی امدادگران در زلزله بود. روش: پژوهش حاضر از نوع کیفی- کمّی بود که به‌صورت مقطعی انجام شد. جامعۀ آماری شامل امدادگران استان‌های آذربایجان شرقی و کرمان بود. در بخش کیفی، به‌منظور شناخت آسیب‌های اجتماعی امدادگرانی که زلزله را تجربه کرده‌اند، از طرح تحقیق پدیدارشناسی با بهره‌گیری از گروه‌های کانونی استفاده شد. بدین منظور سیزده نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند برای گروه کانونی امدادگران انتخاب و آسیب‌های اجتماعی زلزله شناسایی شدند. در مرحلۀ کمّی، نود نفر از امدادگرانی را که زلزله‌های بم، ورزقان و اهر را تجربه کردند انتخاب و سپس نود نفر را که زلزله را تجربه نکردند به‌طور همتا با گروه اول انتخاب ‌شدند و به سؤالات پرسشنامۀ انزوای اجتماعی، پرسشنامۀ بی‌هنجاری اجتماعی و پرسشنامۀ فرسودگی شغلی را تکمیل کردند. داده‌های گردآوری‌شده با نسخۀ 21 نرم‌افزار SPSS و آزمون T تجزیه‌ و تحلیل شدند. یافته‌ها: در بخش کیفی، آسیب‌های اجتماعی زلزله شامل بی‌هنجاری اجتماعی، انزوای اجتماعی و فرسودگی شغلی از طریق مصاحبه‌ها شناسایی شدند. در بخش کمّی نتایج نشان داد میانگین بی‌هنجاری اجتماعی امدادگران حاضر در زلزله (78/23± 46/74) و سایر امدادگران (27/22± 2/50)، میانگین انزوای اجتماعی امدادگران حاضر در زلزله (63/2± 9) و سایر امدادگران (34/2± 7)، میانگین فرسودگی شغلی امدادگران حاضر در زلزله (91/18± 93/80) و سایر امدادگران (77/17± 03/40) بود. بنابراین یافته‌ها نشان داد که میزان بی‌هنجاری اجتماعی، انزوای اجتماعی و  فرسودگی شغلی امدادگران حاضر در زلزله بیش از سایر امدادگران بود. (01/0>P) نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های مطالعۀ حاضر، امدادگران ازجمله گروه‌های اجتماعی آسیب‌پذیر در زلزله می‌باشند که علاوه بر آسیب‌های روانی اضطراب، احساس گناه، افسردگی و درماندگی، دچار آسیب‌های اجتماعی نیز خواهد شد که این آسیب‌ها کمتر مورد توجه قرارگرفته است؛ بنابراین برنامه‌ریزی و اتخاذ تدابیر لازم برای کاهش و کنترل این‌گونه آسیب‌ها، یکی از مهم‌ترین ضرورت‌های پیش روی خواهد بود. Introduction: Earthquake is one of worst natural disasters that kill many people around the world every year and causes many damages. It imposes not only financial losses, but also social damages to the community. The earthquake is a natural disaster while it has become a sociological issue, which creates vulnerability groups such as relief workers due to this various social effects. However, the present study aims to investigate the social vulnerability of relief workers in the earthquake. Method: This cross-sectional study was done in two qualitative-quantitative phase. All relief workers were studied in Kerman and East Azerbaijan provinces. In qualitative part, phenomenology research design was performed by using focal groups in order to recognize the social damage of relief workers who experienced an earthquake. Hence, 13 persons were selected through purposive sampling then the social effects of the earthquake were identified. In the quantitative part, 90 relief workers who experienced Bam, Varzaghan, and Ahar earthquakes and 90 people who did not experienced an earthquake peer with the first group were selected. They answered the questions of social isolation, social anomie, and job burnout questionnaires. Data collected and analyzed by SPSS-21 and T-test. Findings: The findings are as follows: in the qualitative part, social problems caused by earthquake including social anomie, social isolation and job burnout were identified through interviews. In the quantitative part, the average of social anomie in relief workers in the earthquake and other relief workers were 74.46±23.78 and 50/2±22/27 respectively; the mean of social isolation in relief workers who were in the earthquake and other relief workers was 9± 2/63 and 7±2/34. Finally, the mean of job burnout in relief workers in the earthquake and other relief workers were 80/93± 18/91 and 40/03±17/77. In addition, the social anomie, social isolation and job burnout of relief workers whom they were in the region during the earthquake were higher than others (P<0.01) Conclusion: The results show that the relief workers are one of the social vulnerable groups in the earthquake in addition to anxiety, feeling guilty, depression, and helplessness they will suffer from social problems that have not received much attention. So, one of the most important necessities should be planning and taking the necessary measures in order to reduce and control such injuries. کلیدواژها: آسیب‌پذیری اجتماعی, امدادگران؛ زلزله, انزوای اجتماعی, بی هنجاری اجتماعی Key words: social vulnerability , rescuers, , earthquake, social isolation, Social anomalies 1 13 http://jorar.ir/browse.php?a_code=A-10-145-1&slc_lang=fa&sid=1 Amir Soltaninejad امیر سلطانی نژاد amirsoltan59@gmail.com 10031947532846008698 10031947532846008698 Yes PhD in Sociology, Farhangian University, Khajeh Nasir, Kerman, Iran دانشگاه فرهنگیان Adibeh Barshan ادیبه برشان adibehbarshan@gmail.com 10031947532846008699 10031947532846008699 No tehran university دانشگاه تهران Amirsadra Asadi امیرصدرا اسدی amirsoltan59@gmail.com 10031947532846008700 10031947532846008700 No دانشگاه فرهنگیان Mansoureh Mirhosseini منصوره میرحسینی amirsoltan59@gmail.com 10031947532846008701 10031947532846008701 No دانشگاه پیام نور سمنان، سمنان، ایران