fa سنجش میزان آسیب‌پذیری اجتماعی و بهره‌گیری از رویکرد تاب‌آوری اجتماعی در برابر مخاطره(زلزله)( نمونه موردی : منطقه 2 شهرداری تهران) اپیدمی در بحران ها Epidemic in Crisis پژوهشي Research article <a name="OLE_LINK13"></a><a name="OLE_LINK12"></a><a name="OLE_LINK8"><strong><span style="font-family:2 titr;"><span style="font-size:12.0pt;">مقدمه</span></span></strong></a>: <span style="font-size:12.0pt;">امروزه با تغییر رویکردهای مدیریت بحران، جوامع به دنبال شرایطی هستند </span><a name="OLE_LINK9"></a><span style="font-size:12.0pt;">تا در صورت وقوع بحران</span><span style="font-size:12.0pt;">، <a name="OLE_LINK16">بازگشت سریع آنها </a>به وضعیت قبل بحران فراهم آید. <a name="OLE_LINK28">اگرچه نمی‌توان به‌طور کامل از وقوع مخاطرات جلوگیری کرد</a>، <a name="OLE_LINK34"></a><a name="OLE_LINK30"></a><a name="OLE_LINK29">اما می‌توان با تمهیداتی از آسیب‌&shy;های ناشی از آن کاست</a></span>. <a name="OLE_LINK35">شرایط متفاوت، سبب تفاوت در آسیب‌پذیری جوامع در برابر مخاطره می‌شود</a>. از مهم‌ترین ویژگی‌هایی که میزان خسارات را تغییر می‌دهد، <a name="OLE_LINK36">ویژگی‌ اجتماعی ساکنان متأثر از مخاطره </a>است. <a name="OLE_LINK39">از‌این‌رو، برای برنامه‌ریزی صحیح و کاهش خسارت نخست باید محدوده‌ها و افراد آسیب‌پذیر شناسایی شوند</a>. <a name="OLE_LINK41"></a><a name="OLE_LINK40">لذا هدف این پژوهش بررسی آسیب‌پذیری اجتماعی و تاب&shy;آوری اجتماعی در منطقۀ 2 شهر تهران </a>است.<br> <strong><span style="font-family:2 titr;"><span style="font-size:12.0pt;">روش</span></span></strong><span style="font-size:12.0pt;">: تحقیق ازنظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است<a name="OLE_LINK42"> و در دو بخش آسیب‌پذیری اجتماعی و تاب‌آوری اجتماعی بررسی </a>شد. <a name="OLE_LINK43">در بخش آسیب‌پذیری با استفاده از 15 شاخص و وزن‌دهی با تکنیک دیمتل و هم‌پوشانی با استفاده از تکنیک ویکور در </a></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:11.0pt;">ArcGIS</span></span></span><span style="font-size:12.0pt;"> محدوده‌های آسیب‌پذیر شناسایی‌ شدند</span><span style="font-size:12.0pt;">. <a name="OLE_LINK45"></a><a name="OLE_LINK44">در بخش تاب‌آوری با استفاده از پرسشنامه، دیدگاه 384 ساکن منطقۀ 2 در رابطه با شاخص‌های سرمایۀ اجتماعی جمع‌آوری شد. </a></span>برای تحلیل داده‌ها از تحلیل عاملی مرتبۀ دوم در نرم‌افزار لیزرل بهره گرفته شد.<br> <strong><span style="font-family:2 titr;"><span style="font-size:12.0pt;">یافته&shy;ها</span></span></strong><strong><span style="font-size:12.0pt;">:</span></strong> <a name="OLE_LINK46"><span style="font-size:12.0pt;">نتایج حاکی از آن است که پهنۀ با آسیب‌پذیری اجتماعی بسیار بالا، 151 هکتار و پهنۀ با آسیب‌پذیری بسیار کم، 314 هکتار از مساحت منطقه را شامل می‌شوند</span></a><span style="font-size:12.0pt;">. نتایج بخش تاب‌آوری نشان داد که </span><span style="font-size:12.0pt;">حمایت اجتماعی با ضریب یک بالاترین ضریب و بعد از آن شاخص همبستگی و انسجام اجتماعی با ضریب 95/0، شاخص احساس اثرگذاری و کارایی با ضریب 87/0، شاخص مشارکت با ضریب 84/0، شاخص اعتماد با ضریب 81/0 </span><span style="font-size:12.0pt;">و </span><span style="font-size:12.0pt;">آگاهی با ضریب 47/0 پایین‌ترین ضریب را به دست آورد</span><span style="font-size:12.0pt;">ه‌اند.</span><br> <strong><span style="font-family:2 titr;"><span style="font-size:12.0pt;">نتیجه&shy;گیری</span></span></strong><strong><span style="font-size:12.0pt;">:</span></strong><span style="font-size:12.0pt;"> از نتایج به</span><span style="font-size:12.0pt;">‌</span><span style="font-size:12.0pt;">دست آمده می‌توان در برنامه‌های کاهش خطر و تاب‌آوری بهره گرفت. مدیران و مسئولان شهری در منطقۀ 2 شهر تهران باید تدابیری اتخاذ کنند تا وضعیت گروه‌های آسیب‌پذیر را بهبود داده و با آگاهی‌بخشی و آموزش، ویژگی‌هایی مانند مشارکت، همکاری و مسئولیت‌پذیری را در میان شهروندان افزایش دهند و به‌طورکلی رویکرد توانمندسازی و تاب‌آوری در اولویت برنامه‌های کاهش خطر قرار دهند.</span><br> &nbsp; <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><strong>Introduction</strong>: Today, communities are looking for conditions to provide a quick return to the pre-crisis situation by changing crisis management approaches. Although it cannot be completely prevented from hazards occurring, it can be reduced the damages and improved by taking actions. The most important features that change the amount of damage is the social characteristics of residents who affected by hazard. Different situations make communities vulnerable against hazards. The social characteristics of affected residents are the most important features that change the amount of damage.&nbsp;Hence, areas and vulnerable individuals must be identified for proper planning and mitigation. Therefore, the aim of this study was to investigate the social vulnerability and social resilience in district two of Tehran province.<br> <strong>Method: </strong>This applied and descriptive-analytical research has been investigated in two parts: social vulnerability and social resilience. In the vulnerability section, the vulnerability limits were identified using 15 indicators and weighing with overlay and DEMATEL techniques and Vikor technique in ArcGIS.&nbsp; Using vulnerability techniques, ArcGIS vulnerabilities were identified. In social resilience section, the viewpoints of 384 inhabitants of region two were collected in relation to social capital indicators using questionnaire. Data were analyzed based on second order confirmatory factor analysis in Lisrel software.<br> <strong>Findings:</strong> The results indicated that 151 hectares are in a very high social vulnerability zone and 314 hectares of the area are included in a very low vulnerability. The results in resilience part showed that social protection with coefficient 1 has the highest coefficient among the indices after that the correlation index and social cohesion, the sense of effectiveness and efficiency index, participation index, trust index, knowledge with coefficient of 0.95,0.87, 0.84, 0.81 and 0.47 were obtained the lowest coefficient respectively.<br> <strong>Conclusion:</strong> The results can be used in risk reduction and resilience programs. Urban managers and authorities in Tehran district two should take measures to improve the situation of vulnerable groups and to enhance features such as partnership, cooperation, and accountability among citizens with awareness and training. In general, the empowerment and resilience approach should be placed at the top priority of risk reduction programs.<br> &nbsp;</span></span></div> آسیب‌پذیری اجتماعی, تاب‌آوری اجتماعی, سرمایۀ اجتماعی, زلزله, منطقۀ 2 Social vulnerability, Social resilience, Social capital, Earthquake, District two 21 44 http://jorar.ir/browse.php?a_code=A-10-275-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahmood Arvin محمود آروین arvin.mahmood@ut.ac.ir 100319475328460014172 100319475328460014172 No Geography and Urban Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran دانشگاه تهران Keramatollah Ziari کرامت اله زیاری zayyari@ut.ac.ir 100319475328460014173 100319475328460014173 Yes Professor of Geography and Urban Planning, Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran دانشگاه تهران