Journal of Rescue Relief

fa نقش مناسک کالبدی ماه محرم در تاب‌آوری اجتماعی در برابر سوانح (مطالعۀ موردی: محلۀ بریانک در منطقۀ 10 تهران) Evaluation effect of Muharram mourning ceremony on social resilience against disasters (case study: Beryanak neighborhood, district 10 of Tehran city) حمایت روانی در سوانح Psychological support in disasters پژوهشي Research article مقدمه: واقعۀ عاشورا نماد تاب‌آوری امام‌حسین(ع) و یارانش در مصیبت بزرگ جهان اسلام است. آیین سوگواری حضرت همواره از دیرباز در شهرهای ایران باشکوه برگزار میشود. به نظر برگزاری این مراسم با تابآوری جامعه در برابر سوانح رابطۀ معناداری داشته باشد. لذا، در مقالۀ حاضر به بررسی نقش مناسک آیینی و کالبدی ماه محرم در تابآوری اجتماعی در برابر سوانح در محلۀ بریانک منطقۀ 10 تهران پرداخته می‌شود.   روش: در این مقاله به روش توصیفی از نوع پیمایشی تأثیر مراسم سوگواری ماه محرم بر تابآوری با تأکید بر ابعاد سرمایۀ اجتماعی و سرزندگی محلۀ بریانک بررسی و تحلیل می‌شود. پس از مرور متون تخصصی، استنتاج شاخصها، توزیع پرسشنامه، مشاهدۀ دقیق و برداشت‌های میدانی از محله در محرم 1397 انجام شد. نتایج با روشهای آماری و نرم‌افزار SPSS و Expert Choice تحلیل شدند. همچنین همبستگی بین متغیرهای «مراسم سوگواری ماه محرم» و «تاب‌آوری اجتماعی در برابر سوانح» با استفاده از رگرسیون ارزیابی شد. یافته ها: طبق یافته‌ها، برگزاری مراسم سوگواری محرم به‌عنوان یکی از مهمترین سرمایههای اجتماعی در محلات ایران مظهری ذهنی (غیرکالبدی) و عینی (کالبدی) دارد. این مراسم خودجوش، پویا و درون‌زاد باوجودی‌ که با هدف عزاداری برای حضرت برگزارمیشود به سرزندگی محله می‌انجامد. یافتهها نشان‌ داد مؤلفههای «مشارکت»، «ارتباطات»، «امنیت»، «فعالیتهای مذهبی» و «دلبستگی به مکان» که از مهمترین شاخصهای تابآوری اجتماعی هستند، در محرم نسبت به دیگر ایام سال در محلۀ بریانک بین 10 تا 30درصد افزایش مییابند. نتیجه گیری: طبق نتایج، سوگواری ماه محرم منجر به افزایش تابآوری اجتماعی در برابر سوانح می‌شود و اینکه تابآوری اجتماعی محلۀ بریانک از منظر سرمایۀ اجتماعی و سرزندگی محله در روزهای عادی 45 درصد است که در ایام محرم تا 60 درصد افزایش مییابد. بهطورکلی آمادگی مردم این محله 40درصد و آگاهی آنها نسبت به سوانح 45درصد ارزیابی می‌شود. مراسم سوگواری محرم دربرگیرندۀ ظرفیتهایی مانند مکانیابی و برپایی تکیهها در مقیاسهای مختلف در سطح محله توسط مردم است که این فضاها می‌توانند در زمان بحران به عنوان اسکان موقت استفاده شوند. <div dir="ltr" style="text-align: justify;">INTRODUCTION: Ashura has been the symbol of resilience of Imam Hussein and his followers during a great tribulation of the Islamic world. Mourning of Ashura has always been magnificent in the cities of Iran for many years. It seems that the mourning ceremony has a meaningful relationship with the resilience of society against disasters. Therefore, this research aims to study the role of ritual ceremony of Muharram in social resilience against disasters in Beryanak neighborhood, district 10 of Tehran city. METHOD: In this descriptive survey, the effect of Muharram mourning ceremony on resilience studied and analyzed emphasizing on dimensions of social capital and vitality of Beryanak neighborhood. After reviewing literatures, the specialized texts, and deducing the indicators, distribution of questionnaires and field observations of Beryanak neighborhood conducted in Muharram 2018. The results analyzed using statistical methods including SPSS and Expert Choice software. In addition, the correlation between the variables of "Muharram mourning ceremony" and "social resilience against disasters" was evaluated using regression. FINDINGS: The results showed that Muharram mourning ceremony as one of the most important social capital in Iran neighborhoods has a subjective (non-physical) and an objective (physical) aspect. This spontaneous, dynamic, and intrusive ceremony in spite of being mourned for Imam Hussein and his followers, lead to the vitality of neighborhood. The components of participation, communication, security, religious activities and place attachment, which are the most important indicators of social resilience increase from 10 to 30 percent in Muharram compared to other days of the year. CONCLUSION: This article concludes that Muharram mourning ceremony leads to the promotion of resilience to disasters. In other words, the social resilience of Beryanak neighborhood from the point of view social capital and vitality of the neighborhood on ordinary days is about 45%, which is increasing by 60% during Muharram. In general, public awareness and preparedness for disasters in the neighborhood are estimated 40% and 45% respectively. Muharram mourning ceremony includes capacities and potentials such as locating and conducting Tekyeh on different scales at the neighborhood level by people that can be used as temporary housing during the crisis.</div> مناسک آیینی ماه محرم, تاب‌آوری اجتماعی, سوانح, سرمایۀ اجتماعی, سرزندگی محله social capital, neighborhood vitality, social resilience, disasters, mourning ceremony of Muharram 74 89 http://jorar.ir/browse.php?a_code=A-10-242-2&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Fallahi علیرضا فلاحی alifallahi30@gmail.com 100319475328460012799 100319475328460012799 No دانشگاه شهید بهشتی، Maryam Montazeriun مریم منتظریون maryam.montazeriun@gmail.com 100319475328460012800 100319475328460012800 No دانشگاه شهید بهشتی، Fereshteh Aslani فرشته اصلانی fereshteh.aslani@gmail.com 100319475328460012801 100319475328460012801 Yes پژوهشگاه بین‌المللی زلزله